Het plannen van de transitie naar post-quantum cryptografie

De meeste organisaties weten in grote lijnen dat post-quantum cryptography (PQC) eraan komt. Veel minder organisaties hebben dat vertaald naar een concreet plan met deadlines, eigenaren en een startpunt. Precies daar zit het risico: niet in de algoritmes zelf, maar in het uitstellen van PQC tot "later", terwijl de betrokken systemen jaren nodig hebben om te veranderen en de deadlines steeds dichterbij komen.

De vorige blog laat zien waarom PKI de moeilijkste afhankelijkheid is in de overstap naar PQC. Certificaten, trust anchors en validatielogica zitten overal verweven in de infrastructuur, en niets daarvan kun je in één stap vervangen. Die conclusie geldt breder. PQC-migratie is geen productdeployment. Het is een meerjarig programma dat je moet plannen, faseren en van resources voorzien, net als elk ander groot programma.

Deze blog gaat over wat dat programma in de praktijk inhoudt: waarom de deadlines tot ver in het volgende decennium lopen, wat een inventarisatie moet bevatten, hoe testen en gefaseerde uitrol samenkomen, en waarom vroeg beginnen de enige manier is om de transitie beheersbaar te houden.

Waarom migratie jaren duurt, geen maanden

Cryptografie is zelden zichtbaar als los systeem. Het zit verweven in TLS-bibliotheken, VPN-clients, firmware, HSM's en identity platforms, in code-signing pipelines, en in applicaties die jaren geleden zijn gebouwd en uitgerold, vaak door teams en leveranciers die er nu niet meer direct bij betrokken zijn. Die onderliggende algoritmes vervangen betekent dat je overal moet komen, zonder dat je breekt wat nu werkt.

Dat wordt versterkt door drie structurele beperkingen:

• Levensduur van certificaten: certificaten die nu worden uitgegeven, blijven vaak één tot meerdere jaren geldig. Ze eerder dan gepland vervangen over een hele omgeving is op zichzelf al een project.
• Afhankelijkheid van leveranciers en platforms: veel organisaties kunnen hun eigen cryptografie niet sneller vernieuwen dan de bibliotheken, appliances en cloudservices waarvan ze afhankelijk zijn. PQC-ondersteuning moet eerst in de stack landen voordat je het kunt inschakelen.
• Langlevende en embedded systemen: industriële besturingssystemen, medische apparatuur en andere embedded platforms blijven vaak tien jaar of langer in gebruik, met beperkte mogelijkheden om ze te patchen.

Niets hiervan is ongewoon voor een cryptografische transitie. Het lijkt op eerdere overgangen, zoals van SHA-1 naar SHA-256. Wat wél anders is, is de schaal: PQC raakt vrijwel elk systeem dat leunt op public-key cryptografie, niet slechts één algoritmefamilie binnen één specifiek protocol.

De deadlines waarmee organisaties nu al rekening houden

Overheden en standaardisatieorganisaties hebben deze urgentie vertaald naar concrete data, en die data bepalen inmiddels ook roadmaps buiten de publieke sector.

In de Verenigde Staten zet NIST in de conceptversie van IR 8547 een transitieschema uit voor traditionele public-key algoritmes: 112-bit beveiligingsniveaus, waaronder RSA-2048 en ECDSA P-256, worden voorgesteld voor afbouw na 2030 en een volledig verbod na 2035. De NSA gaat met de Commercial National Security Algorithm Suite 2.0 (CNSA 2.0) nog agressiever te werk voor National Security Systems: nieuwe aanschaffingen moeten vanaf 2027 al CNSA 2.0-compliant zijn, met als doel de meeste transities afgerond te hebben in 2033.

Europa beweegt in hetzelfde tempo mee. In juni 2025 publiceerde de NIS Cooperation Group namens de EU-lidstaten een Coordinated Implementation Roadmap for the Transition to Post-Quantum Cryptography. Die roadmap vraagt lidstaten om eind 2026 een nationale PQC-transitiestrategie te hebben, en om high-risk use cases, zoals kritieke infrastructuur en systemen die langlevende gevoelige data verwerken, uiterlijk eind 2030 te migreren.

De exacte data verschillen per jurisdictie en type systeem, maar het patroon is consistent: nu inventariseren en plannen, high-risk systemen migreren voor 2030, brede afronding halverwege de jaren 2030. Ook zonder wettelijke verplichting zijn deze deadlines een nuttig ijkpunt, omdat leveranciers, CA's en platformaanbieders hun eigen roadmaps hierop afstemmen.

Begin met een inventarisatie, niet met een algoritme

De meest gemaakte fout in de vroege fase van PQC-planning is direct naar algoritmeselectie springen. Voordat AML-KEM of ML-DSA ergens uitgerold kan worden, moet een organisatie eerst weten waar RSA, ECDSA en Diffie-Hellman daadwerkelijk gebruikt worden. Dat is moeilijker dan het klinkt. Cryptografie duikt namelijk op in:

• TLS-terminatiepunten, load balancers en API-gateways
• VPN- en remote access-infrastructuur
• Certificaten: publiek toegankelijk, interne PKI, device identity, code signing
• Key management-systemen en HSM's
• Applicaties en bibliotheken met hardcoded of indirecte cryptografische afhankelijkheden
• Firmware en embedded devices

Een nuttig referentiepunt hierbij is de Cryptographic Bill of Materials (CBOM): een gestructureerde manier om algoritmes, key types en certificaten binnen een omgeving te catalogiseren, vergelijkbaar met een software bill of materials. Zonder deze inventarisatie kan een organisatie geen voortgang meten, niet bepalen wat als eerste gemigreerd moet worden, en niet aantonen dat ze aan de eerder genoemde deadlines voldoet.

Met de inventarisatie hoef je niet te wachten tot de rest van het programma start. Dit kan, en moet, juist parallel lopen aan vroege tests en gesprekken met leveranciers, omdat het in de praktijk vaak langer duurt dan verwacht om dit over een grote omgeving af te ronden.

Testen vóór uitrol

Zodra de inventarisatie klaar is, is de volgende stap het valideren van PQC-algoritmes in gecontroleerde omgevingen, voordat ze productieverkeer of uitgegeven certificaten raken. Deze fase omvat doorgaans:

• Interoperabiliteitstests: bevestigen dat hybride key exchange en hybride certificaten correct werken binnen de bibliotheken, browsers en intermediairs die een organisatie daadwerkelijk gebruikt.
• Performancetests: PQC-algoritmes veranderen berichtgroottes en CPU-profielen. Grotere handshakes en keys kunnen netwerkgedrag beïnvloeden, vooral bij firewalls, TLS-inspectie en legacy proxies die uitgaan van vaste aannames over packetgroottes.
• Failure mode-testen: begrijpen wat er gebeurt als een client of intermediair de nieuwe algoritmes niet ondersteunt, en of de onderhandeling dan veilig terugvalt of de verbinding juist verbreekt.

Ook hier bewijzen hybride aanpakken hun waarde. Door een klassiek algoritme te combineren met een post-quantum algoritme binnen dezelfde handshake of certificaat, bescherm je jezelf tegen het risico dat één van de twee algoritmes een zwakte blijkt te hebben, terwijl je compatibel blijft met systemen die nog niet PQC-ready zijn.

Systemen die algoritmes via configuratie kunnen wisselen, in plaats van dat daar codewijzigingen of hardwarevervanging voor nodig zijn, hebben het bij de volgende transitie veel makkelijker dan organisaties nu hebben met deze overstap naar PQC.

Wat organisaties nu al kunnen doen

Ongeacht sector of wettelijke verplichting is het praktische startpunt hetzelfde:

• Bouw een cryptografische inventarisatie op en onderhoud die; zie het als een levend document, niet als een eenmalige exercitie.
• Ga het gesprek aan met leveranciers en CA's over hun PQC-roadmaps, want de meeste organisaties kunnen niet sneller bewegen dan hun supply chain.
• Identificeer data met een lange vertrouwelijkheidseis en geef die voorrang, los van de algemene technische complexiteit van het systeem.
• Test hybride TLS en hybride certificaten in een gecontroleerde omgeving voordat je overgaat tot een productie-uitrol.
• Houd de relevante deadlines in de gaten, of dat nu NIST IR 8547, CNSA 2.0, de EU-roadmap of sectorspecifieke richtlijnen zijn, en gebruik ze om interne milestones op te hangen.

Niets hiervan vereist dat je wacht op een afgeronde set standaarden of een volledig quantum-safe ecosysteem. Organisaties die het verst zijn, behandelen PQC-migratie zoals elke andere infrastructuurlifecycle: gepland, gefaseerd, en parallel aan de normale bedrijfsvoering, niet als een apart noodprogramma.

Wil je starten met jouw transitie naar post-quantum cryptografie? Neem contact op met een van onze PQC-experts.